Ροή Γάλακτος: Κόστος, βιωσιμότητα & ασφάλεια

Η ροή του γάλακτος από τον τόπο που παράγεται μέχρι το κατώφλι της βιομηχανίας που θα το επεξεργαστεί αποτελεί τη βάση για τη σύγχρονη γαλακτοκομία και οι επενδύσεις σε αυτή την, κρίσιμη για τη βιομηχανία τροφίμων, διαδικασία είναι συνεχείς κι εντυπωσιακές.

Κείμενα, μεταφράσεις & επιμέλεια: Θανάσης Αντωνίου. Φωτογραφίες: Φωτο: TDM, milkrite | InterPuls 

 

Όλο και περισσότερες κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις στη χώρα  μας αρχίζουν να προσομοιάζουν με σύγχρονα «εργοστάσια» εκτροφής υγιών ζώων όπου βασιλεύει η τάξη και ησυχία. Όλο και περισσότερες μονάδες στη χώρα μας διαθέτουν  εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού, όλο και περισσότερες εγκαταστάσεις είναι λιγότερο δύσοσμες σε σχέση με τις παλαιότερες, όλο και περισσότερες διαθέτουν υπερσύγχρονες δεξαμενές συλλογής γάλακτος.

Είναι φανερό πως η κτηνοτροφία σήμερα έχει κάνει άλματα. Και συνεχίζει προς τα μπρος.

Μια πιο προσεκτική ματιά στο εσωτερικό των σύγχρονων μονάδων αποκαλύπτει ότι όλο και περισσότερες είναι εφοδιασμένες με σύνθετα συστήματα άμελξης και γαλακτομέτρησης ενώ σε όλο και περισσότερες εκμεταλλεύσεις οι διαχειριστές τους παρακολουθούν τα τεκταινόμενα σε μεγάλο βαθμό κοιτώντας (κι ενίοτε πληκτρολογώντας) μια οθόνη κινητού τηλεφώνου ή tablet.

Η εικόνα αυτή, γνώριμη πλέον σε πάρα πολλές κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, ιδιαίτερα στις αγελαδοτροφικές, δεν είναι κάτι άλλο παρά το πρώτο, το οφθαλμοφανές αποτέλεσμα της τεχνολογίας.

Όχι απλώς νέοι ‘κτηνοτρόφοι’

Σε πρόσφατο άρθρο του στην ειδησεογραφική σελίδα Dairy Global ο Joao Pereira MV – VP Commercial EMEA / APAC & Customer Experience Expert στην εταιρία κτηνοτροφικού εξοπλισμού milkrite | InterPuls η οποία ανήκει πλέον στον όμιλο της DeLaval περιγράφει τον παλαιάς κοπής κτηνοτρόφο ως τον άνθρωπο που μπορούσε να καταλάβει πότε μια αγελάδα ήταν άρρωστη «από το θαμπό τρίχωμά της ή από τη λεπτή αλλαγή στον τρόπο που περπατούσε. Η σύνδεσή του με τη γη και τα ζώα του ήταν βαθιά, αλλά ήταν επίσης εξαιρετικά… φυσική, βασιζόμενη εξ ολοκλήρου στην παρουσία και τη μνήμη του. Αν έπαιρνε μια μέρα άδεια, η ‘βάση δεδομένων’ του στάβλου ουσιαστικά θα… έφευγε μαζί του». Η εικόνα αυτή με τον καιρό σβήνει. Ακόμα και στην Ελλάδα κάτι αλλάζει.

Οι σημερινοί διαχειριστές κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων  εργάζονται σε διαφορετικό περιβάλλον:  η φάρμα παρακολουθείται από δεκάδες «αόρατα» μάτια, όλη η γνώση είναι κλεισμένη σε ένα smartphone  και οι εντολές δίνονται με το πάτημα ενός πλήκτρου ή μιας οθόνης.

 «Καθώς αναλαμβάνουν τα ηνία της γαλακτοκομικής βιομηχανίας, φέρνουν μια ριζική αλλαγή στη νοοτροπία» γράφει ο Joao Pereira για τους νέους κτηνοτρόφους κι εξηγεί: «Δεν είναι απλώς ‘νεότεροι κτηνοτρόφοι’· είναι μια διαφορετική κατηγορία διαχειριστών. Για τις εταιρείες που επιθυμούν να υποστηρίξουν τους γαλακτοπαραγωγούς, το ερώτημα δεν είναι πλέον τι χρειάζονται αλλά αν μιλάμε τη γλώσσα τους».

Οι λόγοι για τους οποίους οι Έλληνες κτηνοτρόφοι προχώρησαν και συνεχίζουν να προχωράνε σε μερικό ή ολικό εκσυγχρονισμό των μονάδων τους είναι η μείωση του κόστους παραγωγής και η συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της γαλακτοβιομηχανίας, τα standards της οποίας δεν θα μπορούσαν ποτέ να ‘πιαστούν’ από τις απαρχαιωμένες κτηνοτροφικές μονάδες της δεκαετίας του 1980.

 

Η μείωση του μόχθου

Υπάρχει όμως κι ένας ακόμα, εξίσου σημαντικός, λόγος για τον οποίο ο εκσυγχρονισμός τέθηκε σε προτεραιότητα: η μείωση του καθημερινού μόχθου στον στάβλο.

«Το να εργάζεσαι 16 ώρες την ημέρα, να χάνεις γάμους συγγενών και φίλων και να είσαι σωματικά εξαντλημένος γινόταν απλώς αποδεκτό ως… ‘μέρος της δουλειάς’. Η Γενιά Ζ απορρίπτει εντελώς αυτό το αφήγημα. Τους κινεί η αποδοτικότητα, όχι μόνο για το κέρδος, αλλά και για την ποιότητα ζωής. Θέλουν να αρμέγουν αγελάδες και να διευθύνουν κερδοφόρες επιχειρήσεις, αλλά θέλουν επίσης να πηγαίνουν στο γυμναστήριο, να ταξιδεύουν και να έχουν κοινωνική ζωή» υποστηρίζει ο Joao Pereira.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι άμεσα συνδεδεμένο ζήτημα με την καταπόνηση των κτηνοτρόφων είναι το ζήτημα των ατυχημάτων εν ώρα εργασίας όπως επίσης και η ψυχική υγεία των κτηνοτρόφων. Έρευνα  του Ιδρύματος Αγροτικής Ασφάλειας (Farm Safety Foundation), στο Ηνωμένο Βασίλειο, στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας,  έδειξε ότι το 88% των κτηνοτρόφων κάτω των 40 ετών κατατάσσει τα ψυχολογικά προβλήματα ως το μεγαλύτερο ζήτημα που αντιμετωπίζει η κτηνοτροφική κοινότητα.

Από την άλλη πλευρά, αν και ο κτηνοτροφικός τομέας απασχολεί μόλις το 1% του ενεργού πληθυσμού στο Ηνωμένο Βασίλειο, αντιπροσωπεύει το εξαιρετικά ανησυχητικό ποσοστό του 19% του συνόλου των θανάτων στον χώρο εργασίας (στοιχεία 2024/2025).

Στην Ελλάδα το ζήτημα των θανάτων στο χώρο εργασίας δεν έχει αντιμετωπιστεί σωστά, παρά το γεγονός ότι κάθε χρόνο αρκετοί γεωργοί και κτηνοτρόφοι χάνουν τη ζωή τους από ή προς το χώρο εργασίας αλλά και στους χώρους εργασίας.

Όσο για την ψυχική υγεία, το πρόβλημα αυτό αναδύθηκε (δεν αναδείχτηκε όμως στο βαθμό που έπρεπε) το τελευταίο διάστημα όταν το ξεκλήρισμα  των κοπαδιών τους λόγω ευλογιάς οδήγησε δύο κτηνοτρόφους σε πράξεις αυτοκτονίας.

 

Τεχνολογία, όχι επιστήμη

Στο άρθρο του στο περιοδικό Dairy Global, ο Joao Pereira, στέλεχος της milkrite | InterPuls, εξηγεί ότι οι νέοι κτηνοτρόφοι δεν εντυπωσιάζονται από βαριά ή πολύπλοκα μηχανήματα που απαιτούν… πτυχίο μηχανικού για να τα λειτουργήσουν.

«Σκεφτείτε την κρίση εργατικού δυναμικού που πλήττει τον γαλακτοκομικό τομέα παγκοσμίως. Αν ένα σύστημα αρμέγματος απαιτεί τρία εγχειρίδια και δύο εβδομάδες εκπαίδευσης για να γίνει κατανοητό, η βιομηχανία έχει αποτύχει» υποστηρίζει κι εξηγεί ότι οι νέοι παραγωγοί θέλουν μηχανήματα που να λειτουργούν με ένα άγγιγμα.

«Υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη ότι, επειδή η Γενιά Ζ είναι ‘τεχνολογικά καταρτισμένη’, επιθυμεί περισσότερα δεδομένα. Αυτό είναι λάθος. Ήδη πνίγονται στα δεδομένα· αυτό που επιζητούν είναι η ουσία. Η προηγούμενη γενιά ήθελε να βλέπει τους αριθμούς· αυτή η γενιά θέλει να γνωρίζει τι σημαίνουν οι αριθμοί, ώστε να βελτιώσει τη ροή εργασίας. Δεν θέλουν ένα γράφημα που να δείχνει διακυμάνσεις στο κενό· θέλουν ένα σύστημα που να επεξεργάζεται αυτά τα δεδομένα και να τους ειδοποιεί μόνο όταν μια παράμετρος είναι εκτός ορίων» υποστηρίζει.

Σύμφωνα με τον Joao Pereira της milkrite | InterPuls, οι νεότεροι κτηνοτρόφοι  έχουν ως στόχο τους να παρατείνουν τη παραγωγική ζωή της αγελάδας – περνώντας από τον μέσο όρο του κλάδου των 2,5 γαλακτοπαραγωγών περιόδων σε 4 ή 5. Για να το πετύχουν αυτό, προτιμούν τεχνολογίες που μιμούνται τον  φυσιολογικό θηλασμό και μειώνουν το στρες που προκαλούν στα ζώα τα μηχανήματα.

«Θέλουν να μπορούν να κοιτάξουν τον καταναλωτή στα μάτια -μέσω του φακού μιας κάμερας- και να πουν: ‘Οι αγελάδες μου δεν είναι απλώς υγιείς, είναι ευτυχισμένες’» γράφει στο άρθρο του ο Joao Pereira.

Πέρα από την τεχνολογία

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν ή αναμένεται να επηρεάσουν τη ροή του γάλακτος στις φάρμες το επόμενο διάστημα; Πέρα από τον ρόλο της τεχνολογίας ο οποίος είναι οφθαλμοφανής και η ανάγκη παρουσίας της αδήριτη πλέον ακόμα και στις μικρές φάρμες, υπάρχει η γενετική βελτίωση.

Σε πρόσφατο άρθρο του στο ιστορικό περιοδικό της γαλακτοπαραγωγής  Hoard’s Dairyman, το οποίο κυκλοφορεί από το 1885, η Reagan Bluel, που διδάσκει στο University of Missouri τονίζει ότι αποφασιστικός παράγοντας θα είναι η επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Και η χώρα της βρίσκεται στην πρώτη γραμμή.

Η Διεθνής Εταιρεία Τεχνολογίας Εμβρύων  (International Embryo Technology Society) ανέφερε πρόσφατα ότι ο αριθμός των εμβρύων βοοειδών που παράγονται εξωσωματικά έχει υπερδιπλασιαστεί στη Βόρεια Αμερική από το 2020. Πάνω από ένα εκατ. έμβρυα παράγονται in vitro ετησίως στις ΗΠΑ.

«Αυτή η ραγδαία αύξηση αντανακλά την επιταχυνόμενη προσπάθεια για γενετική πρόοδο σε ολόκληρο τον παγκόσμιο πληθυσμό γαλακτοπαραγωγών ζώων. Ωστόσο, ο όγκος από μόνος του δεν εγγυάται την επιτυχία» υποστηρίζει.

Σήμερα, οι ΗΠΑ κατέχουν την πρώτη θέση παγκοσμίως στην παραγωγή εμβρύων in vitro. Ως εκ τούτου, η γενετική βελτίωση που επιτυγχάνεται στη συγκεκριμένη και άκρως ανταγωνιστική αγορά θα έχει αντίκτυπο στον παγκόσμιο γαλακτοκομικό πληθυσμό.

«Όταν εξετάζετε το ενδεχόμενο μεταφοράς εμβρύων στο κοπάδι σας, σκεφτείτε να επιλέξετε δότριες με χαρακτηριστικά υψηλής γονιμότητας, προκειμένου να βελτιώσετε το ποσοστό επιτυχίας. Αναμένετε ποσοστά κύησης περίπου 50% για τα εμβρύα που παράγονται in vitro, όταν ο πατέρας και η δότρια διαθέτουν χαρακτηριστικά υψηλής γονιμότητας στο γενεαλογικό τους δέντρο» γράφει η Reagan Bluel.