Γεώργιος Αρσένος: Υστερεί το ελληνικό σύστημα ζωοτροφών

Ο Γεώργιος Αρσένος είναι Καθηγητής στην Κτηνιατρική Σχολή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και θεωρείται ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες στον κλάδο του. Συχνός   ομιλητής σε κορυφαία ελληνικά και διεθνή συνέδρια και αρθρογράφος σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά, είναι ταυτόχρονα ένας φλογερός υπερασπιστής της ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής. Μια δραστηριότητα η οποία, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, κινδυνεύει τις επόμενες δεκαετίες (και) λόγω κλιματικής αλλαγής.

Συνέντευξη & φωτογραφίες: Θανάσης Αντωνίου

Το Dairy News ζήτησε από τον διακεκριμένο καθηγητή τη γνώμη του για μια σειρά ζητήματα που αφορούν το ζωικό κεφάλαιο και προκύπτουν καθημερινά κατά την διαδικασία της παραγωγής. Η συζήτησή μας επικεντρώθηκε σε ένα απο τα κορυφαία ζητήματα που απασχολούν ή θα έπρεπε να απασχολούν όλους όσους ασχολούνται με την κτηνοτροφία στην Ελλάδα: τις ζωοτροφές.

Dairy News | Πως μπορούν κύριε καθηγητά να επιτευχθούν ταυτόχρονα σε μια κτηνοτροφική εκμετάλλευση, η σωστή διατροφή των ζώων και η μείωση του λειτουργικού κόστους;

Γεώργιος Αρσένος | Το κόστος για τη διατροφή των παραγωγικών ζώων παρουσιάζει διακυμάνσεις ανάλογα με το σύστημα εκτροφής (εντατικό, ημιεντατικό, ημιεκτατικό) και μπορεί να φτάσει μέχρι και 60% του συνόλου των εξόδων της εκτροφής. Η μείωση του λειτουργικού κόστους δεν μπορεί να επιτευχθεί παρά μέσα από σωστή διαχείριση του συνόλου της εκτροφής. Ειδικότερα, για τη διατροφή αυτή θα πρέπει να γίνεται με ακρίβεια και να διαφοροποιείται ανάλογα με τις ομάδες ζώων και το παραγωγικό στάδιο που βρίσκονται στην εκτροφή. Η ποιότητα των ζωοτροφών αλλά και η κατάσταση της υγείας των ζώων θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη ώστε να μεγιστοποιείται ο δείκτης μετατρεψιμότητας της τροφής δηλαδή το  ποσό της τροφής που απαιτείται για να παραχθεί μια συγκεκριμένη ποσότητα ενός προϊόντος (πχ. 1 λίτρο γάλα).

Έχετε γράψει ότι μεταξύ της ηλεκτρονικής κατάρτισης ενός σιτηρέσιου και της πραγματικής εφαρμογής του υπάρχει πάντα απόκλιση λόγω κακών ζυγίσεων ή πλημμελούς προσοχής του προσωπικού στην μονάδα. Σε ποιο βαθμό το πρόβλημα αυτό υφίσταται ακόμα στην Ελλάδα;  

Η τεχνολογική αναβάθμιση των μονάδων αφορά κυρίως τις πτηνοτροφικές επιχειρήσεις και σε μικρότερο βαθμό τις χοιροτροφικές. Στις υπόλοιπες κτηνοτροφικές επιχειρήσεις ελάχιστοι κτηνοτρόφοι γνωρίζουν πως να υπολογίζουν το κόστος της εκτροφής αλλά και να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τις νέες τεχνολογίες. Δυστυχώς, σε μεγάλο τμήμα της κτηνοτροφικής παραγωγής της χώρας η ‘τεχνολογική αναβάθμιση’ δεν έγινε με βάση τις πραγματικές ανάγκες αλλά με κριτήριο τι επιδοτήσεις υπήρχαν και τι κάλυπταν τα περίφημα Σχέδια Βελτίωσης που κατά γενικό κανόνα είχαν αρνητικό αντίκτυπο στις εκτροφές, την κυκλική οικονομία και το περιβάλλον. Σε αρκετές εκτροφές έχει εγκατασταθεί σύγχρονος εξοπλισμός (π.χ συστήματα ηλεκτρονικής αναγνώρισης των ζώων και γαλακτομέτρησης) τα οποία ουδέποτε λειτούργησαν λόγω έλλειψης τεχνικής υποστήριξης από αυτούς που τα εγκατέστησαν αλλά και αδιαφορίας των παραγωγών να τα χρησιμοποιήσουν! Ένας ακόμα βασικός λόγος που αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για τεχνολογική αναβάθμιση είναι το ανειδίκευτο προσωπικό που εργάζεται στις εκτροφές το οποίο στην συντριπτική πλειοψηφία είναι ξένοι εργάτες που μετανάστευσαν στην χώρα επιζητώντας μια καλύτερη ζωή αλλά κανείς δεν τους εκπαίδευσε σε τίποτα και αναγκάζονται να αυτοσχεδιάζουν με αποτέλεσμα πολλές φορές τη σοβαρή υποβάθμιση της ευζωίας των εκτρεφόμενων ζώων.

Υπάρχει προβληματισμός κύριε καθηγητά  για το αν η γεωργία μας μπορεί να υποστηρίξει την παραγωγή ελληνικών ζωοτροφών. Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο; Κι αν όχι, τι μπορούμε να κάνουμε ως ελληνική παραγωγή κι ως ελληνική κτηνοτροφία;

Η αναγκαιότητα σύνδεσης της φυτικής παραγωγής με τη ζωική αποτελεί διαχρονική άποψη και έχουν υπάρξει κατά περιόδους διάφορες προσπάθειες από την πολιτεία αλλά και ερευνητικούς φορείς.Η άποψή μας είναι ότι πρέπει να συμφωνήσουμε σε εθνικό επίπεδο σε μια στρατηγική που θα διαμορφώσει το κατάλληλο πλαίσιο συνεργασίας και θα υποστηρίξει αρχικά με πιλοτικές δράσεις τη δημιουργία ‘αλυσίδων αξίας’ στον αγροτοδιατροφικό κλάδο ώστε να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα  των επιμέρους κλάδων. Βασική προϋπόθεση είναι η ενεργός συμμετοχή όλων των σχετικών φορέων από τους μεμονωμένους παραγωγούς και τις ομάδες τους μέχρι την μεταποιητική βιομηχανία με επιβλέποντα το ΥπΑΑΤ.

Ποια είναι η γνώμη σας για το επίπεδο της ενημέρωσης που παρέχουν οι εταιρείες παραγωγής ζωοτροφών στους παραγωγούς; Βλέπετε να καινοτομούν στην παραγωγή σύγχρονων, αποδοτικών και ασφαλών προϊόντων;

Η ελληνικές βιομηχανίες ζωοτροφών προσπαθούν να διατηρήσουν και να διευρύνουν το πελατολόγιό τους και στα πλαίσια αυτής της στρατηγικής εντάσσονται και οι δράσεις ενημέρωσης που είτε αυτόνομα πραγματοποιούν είτε συμβάλλουν οικονομικά με χορηγίες σε σχετικές διοργανώσεις. Η συνδρομή τους στην ενημέρωση είναι σαφώς θετική και συμβάλλει στη βελτίωση των μεθόδων εκτροφής από τους παραγωγούς. Σε ότι αφορά το θέμα της καινοτομίας εδώ υπάρχει σημαντική υστέρηση στο σύνολο του ελληνικού οικοσυστήματος παραγωγής και διάθεσης ζωοτροφών. Σε γενικές γραμμές οτιδήποτε ‘σύγχρονο’ είναι συνήθως μια κακέκτυπη αντιγραφή προϊόντων του εξωτερικού με ελάχιστες εξαιρέσεις (από μεγάλες συνήθως εταιρείες που επενδύουν στην έρευνα), όπου υπάρχει περιορισμένη έρευνα και καινοτομία, συνήθως στην ανάπτυξη προσθετικών ζωοτροφών. Το θέμα της απόδοσης και της ασφάλειας των προϊόντων που παράγονται από τις εγχώριες επιχειρήσεις (αλλά και από ξένες σε χώρες χωρίς συστήματα αυστηρών ελέγχων) είναι άγνωστο αφού δεν υπάρχουν σχετικές αντικειμενικές και τεκμηριωμένες μελέτες για τη συντριπτική πλειοψηφία των προϊόντων (ζωοτροφών, προσθετικών ζωοτροφών κτλ.) που κυκλοφορούν στην αγορά.

Να κλείσουμε κύρια καθηγητά με το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής το οποίο ακούγεται όλο και πιο συχνά. Τι μας περιμένει ως κτηνοτροφία;

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη πρόκληση σε παγκόσμιο επίπεδο δεδομένης της ευρύτητας των αρνητικών επιπτώσεών της στο φυσικό περιβάλλον, τα οικοσυστήματα και τους διάφορους κλάδους του πρωτογενούς τομέα. Το μέγεθος των επιπτώσεων αυτών ποικίλει στις διάφορες περιοχές του πλανήτη ενώ στη χώρα μας αρχίζει πλέον να γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στον αγροδιατροφικό τομέα που αποτελεί αντικείμενο της δικής μας δραστηριότητας που είναι η κτηνοτροφία. Από τις μέχρι τώρα έρευνες, φαίνεται ότι υπάρχει έχει μια σημαντικά αρνητική και αμφίδρομη σχέση με την κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με σχετικές έρευνες (FAO 2018), ο τομέας της κτηνοτροφίας απαιτεί σημαντικές ποσότητες φυσικών πόρων και είναι υπεύθυνος περίπου για το 15,5% του συνόλου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που οφείλονται σε ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Επιπλέον, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (Σεπτέμβριος 2019), προβλέπεται ότι η γεωργική παραγωγή και η κτηνοτροφία θα μειωθούν και ίσως ακόμη να εγκαταλειφθούν ως δραστηριότητες σε περιοχές της νότιας Ευρώπης και ειδικότερα σε χώρες της Μεσογείου όπως η Ελλάδα λόγω της κλιματικής αλλαγής.