Ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2020 ένα ακόμα ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την αιγοπροβατοτροφία στο οποίο υπήρχε ελληνική συμμετοχή. Πρόκειται για το Innovation for Sustainable Sheep & Goat Production in Europe (iSAGE). Τα συμπεράσματά του είναι ιδιαίτερα σημαντικά, αν και όχι ευοίωνα, για την πιο ευάλωτη από τις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις.
Η ευρωπαϊκή αιγοπροβατοτροφία αντιμετωπίζει προκλήσεις, κυρίως επειδή ασκείται σε αγροτικές, απομονωμένες κοινότητες. Από μια άποψη αυτό είναι το σημαντικό πλεονέκτημά της: η παραγωγή προϊόντων για κατανάλωση από φυσικούς πόρους που σε άλλη περίπτωση θα έμεναν ανεκμετάλλευτοι.
Ωστόσο, όπως διαπιστώνουν οι επιστήμονες που ένωσαν τις δυνάμεις τους στο πλαίσιο του προγράμματος ISAGE, η ευρωπαϊκή αιγοπροβατοτροφία αντιμετωπίζει προβλήματα, με τους αγρότες να αποθαρρύνονται και να εγκαταλείπουν τον τομέα. Επιπλέον, θα έχει στο μέλλον πολλά ανοικτά ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η επισιτιστική ασφάλεια, οι διακυμάνσεις των τιμών, η αποδοτικότητα της χρήσης των πόρων και η συρρίκνωση των αγροτικών πληθυσμών. Το πρόγραμμα iSAGE στόχευσε στο να μετατρέψει αυτές τις προκλήσεις σε ευκαιρίες για όσους αναζητούν λύσεις στον κλάδο των αιγοπροβάτων.
Στόχοι του έργου
Το iSAGE έθεσε ως σκοπό του να βελτιώσει τη βιωσιμότητα και να εισάγει την καινοτομία στην ευρωπαϊκή αιγοπροβατοτροφία. Οι εταίροι του έργου δεσμεύτηκαν να υλοποιήσουν βελτιώσεις κάνοντας την αιγοπροβατοτροφία πιο αποτελεσματική και επικερδή. Ένας από τους διακηρυγμένους στόχους ήταν επίσης η ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με την αξία της αιγοπροβατοτροφίας, στο βαθμό που αυτή συμβάλλει στην προστασία των περιβαλλοντικών πόρων- με στόχο φυσικά τη δημιουργία μιας αγοράς για τα προϊόντα της (κρέας και γάλα). Το πιο σημαντικό όμως από τα προβλήματα που κλήθηκαν να λύσουν οι εταίροι του έργου, είναι η βιωσιμότητα των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων.
Αποτέλεσμα του συγκεκριμένου προγράμματος ήταν η δημιουργία του Sageguard.net. Πρόκειται για μια ψηφιακή ‘εργαλειοθήκη’ του προγράμματος iSAGE η οποία επιτρέπει στους αγρότες: α) να πραγματοποιήσουν μια απλή και γρήγορη αξιολόγηση της βιωσιμότητας του αγροκτήματός τους και β) να βρουν πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο πραγματοποίησης αλλαγών στην επιχείρησή τους.
Η καταληκτική συνάντηση
Στις αρχές του 2020 πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες η καταληκτική συνεδρίαση των εταίρων του έργου στην οποία διατυπώθηκαν τα συμπεράσματα. Ο καθηγητής Γεώργιος Αρσένος από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, το οποίο είχε το συντονισμό του έργου, στην εισήγησή του ανέφερε ότι το κύριο πρόβλημα του τομέα είναι το χαμηλό εισόδημα που απολαμβάνουν οι αιγοπροβατοτρόφοι παρά τη μεγάλη εξάρτηση του κλάδου από επιδοτήσεις.
Ανέφερε ότι ο επαναπροσανατολισμός των επιδοτήσεων στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής προς νέες κατευθύνσεις (εκπομπές αερίων ρύπων, προστασία της βιοποικιλότητας, καλή διαβίωση των ζώων και του αγροτικού πληθυσμού) θα πρέπει πρωτίστως να διασφαλίσει την κερδοφορία του τομέα ώστε να καταστεί δυνατή η εφαρμογή ‘πράσινων’ και κοινωνικά ευαίσθητων πολιτικών.
Ο Έλληνας καθηγητής επεσήμανε ότι η υφιστάμενη ηλικιακή δομή και η έλλειψη νεοεισερχόμενων στο επάγγελμα του αιγοπροβατοτρόφου είναι μια σημαντική απειλή για το μέλλον, παρά το γεγονός ότι οι αιγοπροβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις έχουν παρουσιάσει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα στα χρόνια που πέρασαν.
Εκπροσωπώντας την European Federation for Animal Science (EAAP), η οποία ήταν επίσης ένας από τους εταίρους του έργου, ο πρόεδρος του προγράμματος Cledwyn Thomas ανακεφαλαίωσε τα συμπεράσματα.
- Χαμηλή απορρόφηση καινοτομιών στην αιγοπροβατοτροφία κυρίως εξαιτίας δημογραφικών στοιχείων. Καθίσταται αναγκαία η ενθάρρυνση για είσοδο νέων στο επάγγελμα.
- Ο τομέας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις επιδοτήσεις. Η ΚΑΠ στρέφεται πλέον σε άλλους είδους επιδοτήσεις (περιβάλλον, ευημερία, αγροτικά νοικοκυριά). Ο τομέας πρέπει να ανταποκριθεί σε αυτήν την πρόκληση, αλλά οι αλλαγές δεν μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς την ενίσχυση της κερδοφορίας της αιγοπροβατοτροφίας.
- Νέοι υπολογισμοί / μετρήσεις έδειξαν ότι ο τομέας έχει μικρή ή καθόλου συμμετοχή στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτό το μήνυμα πρέπει να μεταφερθεί στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
- Ο τομέας υστερεί όσο αφορά την ανάπτυξη και την πρόσβαση σε νέες αγορές . Για να αντισταθμιστεί αυτό απαιτείται περισσότερη συνεργασία κατά μήκος της διατροφικής αλυσίδας.
- Η μείωση της κατανάλωσης (κυρίως αιγοπρόβειου) κρέατος είναι ένα μείζον ζήτημα, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων καταναλωτών. Απαιτείται ανάπτυξη προϊόντων, εκπαίδευση καταναλωτών και βελτιωμένο μάρκετινγκ.
Το πρόγραμμα iSAGE
Ξεκίνησε επίσημα την άνοιξη του 2016 κι ολοκληρώθηκε τέσσερα χρόνια μετά. Αποτέλεσε μια ισχυρή και πολυμερή κοινοπραξία από 34 εταίρους από 6 χώρες της ΕΕ και την Τουρκία. Πέντε χώρες της ΕΕ που συμμετείχαν στο έργο (Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο) αντιπροσωπεύουν συλλογικά το 74% των προβάτων και το 87% των αιγών στην Ένωση (Eurostat, 2014).
Στην κοινοπραξία συμμετείχαν 19 εκπρόσωποι της βιομηχανίας (κτηνοτροφικοί συνεταιρισμοί και κάθε τύπου εκμεταλλεύσεις), 13 ερευνητικά ιδρύματα και ένας διεθνής οργανισμός. Οι εταίροι από τον κτηνοτροφικό κλάδο αντιπροσωπεύουν περίπου 16.000 κτηνοτρόφους αιγοπροβάτων με περίπου 5,5 εκατ. ζώα.
Από την Ελλάδα συμμετείχαν ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Κτηνοτρόφων ‘Κτηνοτρόφοι Πιερίας’ από την Κατερίνη, ο Αγροτικός Κτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Δυτικής Ελλάδας από το Αγρίνιο (πρόβατα της φυλής Φριζάρτα), η εταιρεία Lever Σύμβουλοι Ανάπτυξης από τη Θεσσαλονίκη και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκη σε ρόλο συντονιστή.
To έργο χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο των ανταγωνιστικών ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» με 7 εκ. ευρώ για έρευνα στην εφαρμογή καινοτομιών στην εκτροφή προβάτων και γιδιών στην Ευρώπη.
Διάρθρωση του iSAGE
Το έργο ήταν διαρθρωμένο σε 7 Πακέτα Εργασίας δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία μεταξύ ομάδων παραγωγών, συνεταιρισμών και γενικά των επιχειρήσεων με ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα. Το Πακέτο Εργασίας 4 (https://www.isage.eu/work-packages/wp4/), αφορούσε στο σχεδιασμό και την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων στην εκτροφή προβάτων και γιδιών, που εκτρέφονται κάτω από διαφορετικά συστήματα, στις χώρες που συμμετείχαν στο έργο. Η επίβλεψη και ο συντονισμός των εμπλεκομένων στις δράσεις αυτές έγινε από τον Αλέξανδρο Θεοδωρίδη, Επίκουρο Καθηγητή του Εργαστηρίου Οικονομίας Ζωικής Παραγωγής του Τμήματος Κτηνιατρικής ΑΠΘ.
O Αλέξανδρος Θεοδωρίδης, αναφέρει σχετικά: «Υιοθετώντας μια ολιστική προσέγγιση και ένα ενιαίο μεθοδολογικό πλαίσιο, στο ΠΕ4 αναδείχθηκαν οι σημερινές και μελλοντικές προκλήσεις του κλάδου της αιγοπροβατοτροφίας και υποδείχθηκαν οι διαχειριστικές πρακτικές που μπορούν να βελτιώσουν την αποδοτικότητα των εκμεταλλεύσεων και να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους. Αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν μοντέλα προσομοίωσης του κλάδου στις νέες οικολογικές, κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις, υποδεικνύοντας καινοτόμες στρατηγικές για τον επανασχεδιασμό των παραγωγικών συστημάτων. Εφαρμόστηκαν στην πράξη και αξιολογήθηκαν πάνω από 30 καινοτομίες στα πεδία της αναπαραγωγής, της υγείας, της εκτροφής και της γενετικής βελτίωσης των ζώων, της παραγωγής και της προώθησης προϊόντων, καθώς και στο πεδίο των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών. Παράλληλα, σχεδιάστηκε ένα εύχρηστο διαδικτυακό εργαλείο λήψης αποφάσεων (iSAGE DSS), το οποίο βοηθά τον αιγοπροβατοτρόφο να βελτιστοποιήσει την παραγωγικότητα του κοπαδιού του, καθιστώντας έτσι την εκτροφή του βιώσιμη και κερδοφόρα».