Τράπεζα Ζωικού Γενετικού Υλικού: Η αναγκαιότητα, ο σχεδιασμός, η οργάνωση και η λειτουργία της

Η Χριστίνα Λίγδα γράφει για την αξιοποίηση της Τράπεζας Ζωικού Γενετικού Υλικού στο πλαίσιο του προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης

Τα μέτρα για τη διατήρηση των γενετικών πόρων και των απειλούμενων φυλών αγροτικών ζώων, έχουν τη βάση τους στο γενικότερο θεσμικό πλαίσιο της διατήρησης της βιοποικιλότητας.
Κείμενο: Χριστίνα Λίγδα*

 

Στο πλαίσιο αυτό αναφέρεται η κύρωση της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα (Ρίο, 1992)  με το νόμο 2204/1994 (ΦΕΚ Α’, 59), το Προεδρικό Διάταγμα 434/95 (ΦΕΚ Α΄, 248) με το οποίο έχουν θεσπισθεί μέτρα για τη διατήρηση και την προστασία των εγχώριων φυλών των αγροτικών ζώων και στο οποίο γίνεται επισήμανση στην αναγκαιότητα διατήρησης ζωικού γενετικού υλικού (σπέρματος, ωαρίων, εμβρύων) σε Τράπεζα Ζωικού Γενετικού Υλικού(ΤΖΓΥ). Επίσης, ειδική αναφορά για τη διατήρηση των γενετικών πόρων γίνεται στην Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα (ΦΕΚ 2383 /2014).

Δράσεις στο ΠΑΑ

Tο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2020 (Μέτρο 10 «Ενισχύσεις για τη γεωργία, το περιβάλλον και το κλίμα») περιλαμβάνει τις ακόλουθες Δράσεις, που σχετίζονται με τους γενετικούς πόρους:

10.1 «Ενίσχυση για γεωργοπεριβαλλοντικές και κλιματικές υποχρεώσεις» – Δράση 10.1.9 Διατήρηση απειλούμενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων.

10.2 «Στήριξη για τη διατήρηση και βιώσιμη χρήση και ανάπτυξη γενετικών πόρων στη Γεωργία» – Δράση 10.2.1. Γενετικοί πόροι στη κτηνοτροφία.

Οι στόχοι των δράσεων είναι η διατήρηση και ενίσχυση της βιοποικιλότητας στον τομέα της ζωικής παραγωγής παρέχοντας απευθείας οικονομική στήριξη στους εκτροφείς απειλούμενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων για τη συνέχιση της εκτροφής τους, ή/και τεχνική υποστήριξη μέσω των συλλογικών τους φορέων (αναγνωρισμένοι φορείς αναπαραγωγής καθαρών φυλών, ομάδες παραγωγών, συνεταιρισμοί).

Η δυνατότητα επίτευξης των στόχων των δράσεων αυτών μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά με τη λειτουργία ΤΖΓΥ, μία ουσιαστικά συμπληρωματική, δράση. Η ΤΖΓΥ στην ουσία θα αποτελέσει το γενετικό απόθεμα, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων προγραμμάτων, ιδιαίτερα όταν εμφανισθούν προβλήματα στον πληθυσμό.

Συγκεκριμένα, το υλικό της Τράπεζας μπορεί να αξιοποιηθεί :

  1. στη στήριξη των in situ προγραμμάτων διατήρησης με στόχο την άμεση αύξηση του μεγέθους ενεργού πληθυσμού και την αποφυγή της γενετικής παρέκκλισης,
  2. στην παρακολούθηση της πορείας εξέλιξης του πληθυσμού των φυλών που εντάσσονται σε προγράμματα ελέγχου των αποδόσεων,
  3. σε περιπτώσεις που ο πληθυσμός αντιμετωπίζει γενετικά προβλήματα, ή απαιτείται επαναπροσδιορισμός των επιλεκτικών στόχων και,
  4. για την επανασύσταση φυλής που έχει εξαφανισθεί.

Η οργάνωση και η διοικητική δομή της Τράπεζας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη: 1) τους στόχους και τις προτεραιότητες της Εθνικής Στρατηγικής για τους Γενετικούς Πόρους, 2) τις υπάρχουσες δομές και τις επιστημονικές και τεχνικές δεξιότητες, 3) το ύψος και την ομαλή ροή της χρηματοδότησης για τη λειτουργία της και, 4) το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο και τη θέσπιση των αναγκαίων νομοθετικών ρυθμίσεων.

Οι νομοθετικές ρυθμίσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν: i) τον δημόσιο / κοινωνικό χαρακτήρα της και ii) τη δυνατότητά της να διαχειρίζεται τις εισροές και τις εκροές γενετικού υλικού σε αυτή, καθώς και όλα τα θέματα ιδιοκτησίας και δικαιωμάτων πρόσβασης στο γενετικό υλικό που θα διατηρεί.

Τράγοι φυλής Σκοπέλου.

 

Τα ενδιαφερόμενα μέρη

Η επιτυχία της Τράπεζας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δέσμευση των ενδιαφερόμενων μερών για τη σύσταση και τη λειτουργία της. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να ξεκινήσει με την ισχυρή αποδοχή εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας της σημασίας της ΤΖΓΥ και της δέσμευσης να παράσχει ουσιαστική οικονομική υποστήριξη, τόσο για την αρχική επένδυση για την ίδρυση της Τράπεζας, όσο και για τη συνέχιση της χρηματοδότησης για τη μακροπρόθεσμη λειτουργία. Ωστόσο, όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να είναι πεπεισμένοι για τα οφέλη από την ανάπτυξη και βελτίωση των συλλογών της ΤΖΓΥ, όπως και για την ορθολογική χρήση του υλικού που διατηρείται στις συλλογές, με βάση σαφώς καθορισμένο πλαίσιο κανόνων.

Δημόσια Διοίκηση: Οι Τράπεζες Ζωικού Γενετικού Υλικού είναι συνήθως Δημόσια Ιδρύματα ή Φορείς που χρηματοδοτούνται άμεσα από το δημόσιο και διασφαλίζουν το δημόσιο συμφέρον. Μια Εθνική ΤΖΓΥ μπορεί να υποστηρίξει τις προσπάθειες της πολιτείας να ανταποκριθεί στις διεθνείς δεσμεύσεις και υποχρεώσεις σε σχέση με τις Διεθνείς Συμφωνίες για τη διαχείριση της βιοποικιλότητας (π.χ. η Σύμβαση της Βιολογικής Ποικιλότητας, οι SDGs).

Ενώσεις κτηνοτρόφων και κτηνοτρόφοι: Οι κτηνοτρόφοι και οι ενώσεις / φορείς που τους εκπροσωπούν είναι οι σημαντικότεροι πάροχοι και χρήστες του γενετικού υλικού που είναι αποθηκευμένο σε Τράπεζες Γενετικού Υλικού. Επομένως, η υποστήριξη των κτηνοτρόφων και των φορέων τους είναι απαραίτητη για την επιτυχία της Τράπεζας.

Επιχειρήσεις Αναπαραγωγής: Οι επιχειρήσεις αναπαραγωγής, επίσης έχουν ενδιαφέρον για την ΤΖΓΥ σε ότι αφορά στους πληθυσμούς που αντιπροσωπεύουν.

Άλλοι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: Οργανισμοί που δεν είναι επίσημες οργανώσεις κτηνοτρόφων, αλλά μπορούν να στηρίζουν συγκεκριμένες φυλές ή ομάδες φυλών μέσω υλοποίησης προγραμμάτων in vivo διατήρησης και προώθησης προϊόντων, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων.

Ερευνητικά και Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Οι συλλογές της ΤΖΓΥ μπορεί να χρησιμοποιηθούν για ερευνητικούς σκοπούς, μέσα στο πλαίσιο κανόνων που θα έχει καθορισθεί. Επίσης, τα Ερευνητικά / Εκπαιδευτικά Ιδρύματα μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες στην ΤΖΓΥ, όπως ανάλυση δεδομένων και ανάπτυξη ή βελτίωση πρωτοκόλλων κρυοσυντήρησης.


*   Η Χριστίνα Λίγδα είναι Κύρια Ερευνήτρια στον τομέα Γενετική Βελτίωση Αγροτικών Ζώων στο Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών στη Θεσσαλονίκη. Το Ινστιτούτο υπάγεται στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό – Δήμητρα και αποτελεί το  Εθνικό Σημείο Επαφής για τους Γενετικούς Πόρους των Αγροτικών Ζώων. Η Χρ. Λίγδα είναι επίσης μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του ERFP (European Regional Focal Point for Animal Genetic Resources, www.animalgeneticresources.net).

You might also like