FEATURE: Νέο ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο
Το νέο ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο ύψους 4 εκατ. ευρώ «Future feeds for sustainability in European livestock production (FEATURE)», με συντονιστή το University of Reading του Ηνωμένου Βασιλείου, θα διερευνήσει εναλλακτικές πηγές ζωοτροφών που μπορούν να υποστηρίξουν πιο βιώσιμα και ανθεκτικά κτηνοτροφικά συστήματα.
Κείμενο: καθηγητής Σωκράτης Στεργιάδης*
Η ζωική παραγωγή στην Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις λόγω του υψηλού κόστους ζωοτροφών και λιπασμάτων, της κλιματικής μεταβλητότητας, των περιβαλλοντικών κανονισμών και της αβεβαιότητας της αγοράς.
Παράλληλα, οι καταναλωτές, οι φορείς χάραξης πολιτικής και η βιομηχανία τροφίμων δίνουν ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα των τροφίμων ζωικής προέλευσης. Οι προκλήσεις αυτές αναγκάζουν τον τομέα να επανεξετάσει όχι μόνο τον τρόπο παραγωγής των τροφίμων, αλλά και τη διατροφή των εκτρεφόμενων ζώων.
Εναλλακτικές στρατηγικές διατροφής
Σε απάντηση αυτών των προκλήσεων, το νέο ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο ύψους 4 εκατ. ευρώ «Future feeds for sustainability in European livestock production (FEATURE)», με συντονιστή το UniversityofReading του Ηνωμένου Βασιλείου, θα διερευνήσει εναλλακτικές στρατηγικές διατροφής που μπορούν να υποστηρίξουν την παραγωγή υψηλής ποιότητας τροφίμων ζωικής προέλευσης με πιο περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμο τρόπο.
Η παραγωγή και η διαχείριση των ζωοτροφών διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας, επηρεάζοντας την παραγωγικότητα των ζώων, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, την αποδοτικότητα χρήσης αζώτου, την ποιότητα των τροφίμων και την κερδοφορία των εκμεταλλεύσεων.
Σε πολλά συστήματα εκτροφής, το κόστος των ζωοτροφών αντιπροσωπεύει πάνω από το ήμισυ του συνολικού κόστους παραγωγής, καθιστώντας τις στρατηγικές διατροφής κρίσιμες για την περιβαλλοντική και οικονομική ανθεκτικότητα.
Στο πλαίσιο του FEATURE, 13 υποψήφιοι διδάκτορες από συνεργαζόμενα ιδρύματα σε ολόκληρη την Ευρώπη θα εκπαιδευτούν και θα αναπτύξουν την έρευνά τους σε πεδία όπως η διατροφή των ζώων, η ποιότητα των τροφίμων, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η αγροτική οικονομία και οι στρατηγικές υιοθέτησης καινοτομιών.
Σήμερα, η ευρωπαϊκή ζωική παραγωγή βασίζεται σε περιορισμένο φάσμα ζωοτροφών, όπως η πολυετής ήρα, τα δημητριακά και οι εισαγόμενες πρωτεϊνούχες πηγές, όπως το σογιάλευρο. Παρότι οι ζωοτροφές αυτές έχουν υποστηρίξει την παραγωγικότητα επί δεκαετίες, συνδέονται ολοένα περισσότερο με περιβαλλοντικές και οικονομικές ανησυχίες.
Η εντατική χρήση λιπασμάτων συμβάλλει στις απώλειες αζώτου προς την ατμόσφαιρα και τα υδάτινα συστήματα, ενώ η κλιματική αλλαγή ασκεί πιέσεις στην παραγωγή χονδροειδών ζωοτροφών μέσω ξηρασιών και ακραίων καιρικών φαινομένων.
Παράλληλα, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενες πρωτεϊνούχες ζωοτροφές, εκθέτοντας τον κτηνοτροφικό τομέα στη μεταβλητότητα των αγορών και στις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Τα ζητήματα αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τον γαλακτοκομικό τομέα, όπου η διαχείριση των ζωοτροφών επηρεάζει τη σύσταση του γάλακτος, την αποδοτικότητα χρήσης αζώτου και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της γαλακτοπαραγωγής.
Οι μεσογειακές περιοχές είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς η ξηρασία και οι εποχικές ελλείψεις ζωοτροφών επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τη διαθεσιμότητα χονδροειδών ζωοτροφών, τις τιμές τους και το κόστος παραγωγής.
Ζωοτροφές, παραγωγικότητα & υγεία των ζώων
Το έργο FEATURE θα διερευνήσει εναλλακτικές πηγές ζωοτροφών που μπορούν να υποστηρίξουν πιο βιώσιμα και ανθεκτικά κτηνοτροφικά συστήματα. Αυτές περιλαμβάνουν πολυειδικά λιβάδια με βότανα και ψυχανθή, συμπροϊόντα της βιομηχανίας τροφίμων, τρόφιμα που δεν προορίζονται πλέον για ανθρώπινη κατανάλωση και νέες πρωτεϊνούχες πηγές, όπως τα έντομα. Τα πολυειδικά λιβάδια μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των αναγκών σε λιπάσματα, ενισχύοντας παράλληλα τη βιοποικιλότητα, την ποιότητα του εδάφους και την ανθεκτικότητα στην ξηρασία.
Αντίστοιχα, τα συμπροϊόντα του αγροδιατροφικού τομέα μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από εξωτερικές πηγές ζωοτροφών και να ενισχύσουν την κυκλική οικονομία μέσω της μείωσης της σπατάλης τροφίμων και της καλύτερης αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων.
Οι ερευνητές θα εξετάσουν πώς οι ζωοτροφές αυτές επηρεάζουν την παραγωγικότητα, την υγεία των ζώων, την πέψη, τη δραστηριότητα του εντερικού μικροβιώματος και την αποδοτικότητα αξιοποίησης των θρεπτικών συστατικών σε διαφορετικά κτηνοτροφικά συστήματα.
Το FEATURE ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2026 και θα διαρκέσει τέσσερα έτη
Το έργο θα διερευνήσει επίσης πώς οι στρατηγικές διατροφής επηρεάζουν τη διατροφική και οργανοληπτική ποιότητα του γάλακτος, του τυριού, του κρέατος και των αυγών, αξιολογώντας παράλληλα τις περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις από την ενσωμάτωση εναλλακτικών ζωοτροφών σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Ωστόσο, η μετάβαση προς εναλλακτικές ζωοτροφές δεν είναι απλή. Η θρεπτική αξία τους μπορεί να διαφέρει μεταξύ εποχών, περιοχών και συστημάτων παραγωγής, καθιστώντας πιο σύνθετη τη διαμόρφωση των σιτηρεσίων.
Παράλληλα, προκύπτουν σημαντικά ζητήματα σχετικά με την πεπτικότητα, τις εκπομπές μεθανίου, την αποθήκευση, τη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας, τη διαθεσιμότητα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και την οικονομική βιωσιμότητα. Στην πράξη, οι κτηνοτρόφοι και η βιομηχανία ζωοτροφών χρειάζονται λύσεις όχι μόνο περιβαλλοντικά ωφέλιμες, αλλά και αξιόπιστες, οικονομικά βιώσιμες και εφαρμόσιμες.
Ολοκληρωμένη προσέγγιση
Αυτό που διαφοροποιεί το FEATURE είναι η ολοκληρωμένη του προσέγγιση. Εξετάζουμε τα πάντα, από τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα ανταποκρίνονται σε διαφορετικές ζωοτροφές έως το τι σημαίνει αυτό για τους κτηνοτρόφους, το περιβάλλον, την ποιότητα των τροφίμων και τους καταναλωτές. Το έργο συνδυάζει εργαστηριακή έρευνα, μελέτες σε εκτροφές, περιβαλλοντικές και οικονομικές αξιολογήσεις, καθώς και στενή συνεργασία με τον κτηνοτροφικό τομέα και τη βιομηχανία ζωοτροφών.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να προκύψουν πρακτικές και άμεσα εφαρμόσιμες λύσεις, μειώνοντας την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενες πρωτεϊνούχες πηγές και ενισχύοντας πιο ανθεκτικά κτηνοτροφικά συστήματα.
Το FEATURE θα εξετάσει επίσης την υιοθέτηση εναλλακτικών ζωοτροφών σε εμπορικά κτηνοτροφικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών επιπτώσεων και των πιθανών εμποδίων εφαρμογής σε διαφορετικές περιοχές και τομείς παραγωγής.
Στο πλαίσιο του FEATURE, 13 υποψήφιοι διδάκτορες από συνεργαζόμενα ιδρύματα σε ολόκληρη την Ευρώπη θα εκπαιδευτούν και θα αναπτύξουν την έρευνά τουςσε πεδία όπως η διατροφή των ζώων, η ποιότητα των τροφίμων, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η αγροτική οικονομία και οι στρατηγικές υιοθέτησης καινοτομιών. Η εκπαίδευσή τους θα περιλαμβάνει εργαστηριακή εργασία, μελέτες σε εκτροφές, αξιολόγηση βιωσιμότητας και συνεργασία με βιομηχανικούς εταίρους, συμβάλλοντας στην κατάρτιση μιας νέας γενιάς επιστημόνων με διεπιστημονικές δεξιότητες για τον αγροδιατροφικό τομέα.
Κοινοπραξία & χρηματοδότηση
Το FEATURE ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2026 και θα διαρκέσει τέσσερα έτη. Το έργο συγκεντρώνει κορυφαία ερευνητικά ιδρύματα στους τομείς της γεωργίας και των τροφίμων από όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των KU Leuven, Teagasc, Spanish National Research Council, University of Pisa και Agricultural Institute of Slovenia.
Η κοινοπραξία περιλαμβάνει επίσης συνεργαζόμενους και βιομηχανικούς εταίρους, ιδιαίτερα από τον τομέα των ζωοτροφών, υποστηρίζοντας την ανταλλαγή γνώσης, την εκπαίδευση υποψήφιων διδακτόρων σε πραγματικές συνθήκες και την πρακτική εφαρμογή καινοτόμων στρατηγικών διατροφής στις εμπορικές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το έργο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Έρευνας και Καινοτομίας Horizon Europe της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο των Δράσεων Marie Skłodowska-Curie (Marie Skłodowska-Curie Actions – MSCA, κωδικός έργου 101226232), οι οποίες υποστηρίζουν νέους ερευνητές μέσω διεθνούς κινητικότητας και διατομεακής εμπειρίας.
Η μελλοντική ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κτηνοτροφικών συστημάτων θα εξαρτηθεί ολοένα περισσότερο από προσεγγίσεις που εξισορροπούν την παραγωγικότητα, την ανθεκτικότητα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Παρότι δεν υπάρχει μία ενιαία λύση για όλα τα συστήματα παραγωγής, η βελτίωση της βιωσιμότητας των ζωοτροφών θα αποτελέσει σημαντικό μέρος της προσπάθειας για τη δημιουργία πιο ανθεκτικών κτηνοτροφικών συστημάτων, ικανών να παράγουν θρεπτικά, ασφαλή και οικονομικά προσιτά τρόφιμα με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Σωκράτης Στεργιάδης*
Είναι Καθηγητής Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής στο University of Reading του Ηνωμένου Βασιλείου και συντονιστής του έργου FEATURE. Η έρευνά του επικεντρώνεται στη διατροφή των ζώων και σε στρατηγικές διαχείρισης που μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, να βελτιώσουν την αποδοτικότητα αξιοποίησης των ζωοτροφών, της ενέργειας και των θρεπτικών συστατικών, και να υποστηρίξουν την παραγωγή πιο θρεπτικού γάλακτος, γαλακτοκομικών προϊόντων και κρέατος.
Σωκράτης Στεργιάδης*